Professioneel informeel samenwerken

Het Landelijk Pedagogenplatform Kindercentra (LPK) voegde in haar Bouwstenen de samenwerking met ouders toe als de 5e kernwaarde voor de kwaliteit van kinderopvang. Het opbouwen en onderhouden van een pedagogisch partnerschap met ouders is voor het LPK een essentieel element voor de kwaliteit van kinderopvang.

Ouderparticipatie, ouderbetrokkenheid, opvoedpartnerschap, pedagogisch partnerschap, partnerschap met ouders. Hoe geef je woorden aan de wens om met ouders samen te werken en met ouders in gesprek te zijn over hun kinderen, de kinderen waar jij als professional ook voor zorgt? Een ding is duidelijk: we willen het samen met ouders doen.

In een notitie van Anke van Keulen ter gelegenheid van het CCI LAB Ouderbetrokkenheid op 20 april 2018 is een aantal internationale onderzoeken op een rijtje gezet. Daarin een schematische weergave van de verschillende vormen van partnerschap tussen ouders en beroepskrachten. Dit helpt mij in elk geval om het onderscheid tussen de verschillende vormen van samenwerking met ouders transparanter te maken.

Ouderparticipatie

Ouderparticipatie is letterlijk het participeren van ouders in de activiteiten op de kinderopvang of op school. Ouders verrichten hand- en spandiensten voor de school of het kindercentrum. Dat zijn de voorleesmoeders, oudercommissieleden, luizenvader en chauffeurs bij uitstapjes. Ouderparticipatie is deels ingegeven door de gedachte dat ‘meedoen’ leidt tot meer ‘betrokkenheid’. Betrokkenheid bij de school of het kindercentrum wel te verstaan. Niet zozeer de betrokkenheid bij het individuele kind of bij de pedagogische behoefte van dat kind. En ook niet de betrokkenheid van de professional bij de thuissituatie.

Ouderbetrokkenheid

De term ‘ouderbetrokkenheid’ kom je in deze tijd vaker tegen dan ouderparticipatie. Het zijn al die activiteiten die bijdragen aan de betrokkenheid van ouders bij de school of het kindercentrum. In die zin is het een aanvulling en misschien ook een nuancering op begrip ouderparticipatie. Het gaat niet om hand- en spandiensten. Het gaat erom dat je je als ouder verbonden voelt met de visie van het kindercentrum of de school, dat je die visie deelt en het daaruit voortvloeiende beleid waardeert en liefst ook overneemt in de thuissituatie. Sommige pedagogische professionals zijn zo betrokken bij hun eigen werk dat ze zich niet kunnen voorstellen dat er mensen zijn die niet op dezelfde manier als zij met de kinderen willen werken! En zo blijft ouderbetrokkenheid eenrichtingsverkeer.

Eenrichtingsverkeer

Want hoe zit het met de betrokkenheid van de beroepskracht bij de visie van de ouders en hun ‘beleid’ in de thuissituatie? Ik vraag mij altijd even af wat professionals bedoelen als zij zeggen dat ouders betrokken moeten worden bij de ontwikkeling van hun kinderen. Dan denk ik: ouders hoeven niet betrokken te worden (lijdende vorm!), ze zijn namelijk per definitie zeer betrokken. Ze zijn betrokken bij het welzijn van hun kind (pedagogische betrokkenheid). Mogelijk minder bij het schoolse leren (didactische betrokkenheid). De aard van de betrokkenheid verschilt, maar de betrokkenheid van ouders en professionals is even waardevol en belangrijk voor het kind. En samengevoegd zorgen ze voor een sterk en veelzijdig opvoedklimaat.

Ouderbetrokkenheid 3.0

Het begrip Ouderbetrokkenheid 3.0 is geïntroduceerd door Peter de Vries in het kennisdossier van Bureau Kwaliteit kinderopvang ‘Samenwerking tussen kinderopvang en ouders’. Hij sprak hierover op het hierboven al genoemde CCI LAB. Hij bedoelt hiermee de betrokkenheid van ouders bij de ontwikkeling van hun kinderen tijdens de opvang in het kindercentrum of tijdens de lessen op school. Deze vorm van betrokkenheid omvat zowel het delen van informatie als samenwerking. De gedeelde informatie komt de ontwikkeling van het kind ten goede. De samenwerking gebeurt op basis van gelijkwaardigheid, vanuit een gedeelde verantwoordelijkheid voor het kind en voor elkaar. Met de gedeelde verantwoordelijkheid brengt ons wat mij betreft in de buurt van een meer informele vorm van samenwerken. Peter de Vries werkt dit heel mooi uit verder uit in het hierboven genoemde kennisdossier, maar daarover misschien een andere keer.

Informeel en professioneel

Vooral informele vormen van samenwerking blijken in de praktijk een positief effect te hebben op een voorspoedige ontwikkeling en het welbevinden van kinderen. Maar wat is dat dan, informeel samenwerken? En wanneer noem je de samenwerking professioneel? En hoe kun je op een professionele manier informeel samenwerken?

Informele samenwerking is in mijn visie samenwerking zonder protocollen of procedures. Er zijn geen regels over wie het initiatief neemt, er is geen agenda, er is geen vooraf vastgestelde methodiek. En dat is voor een professional wel even wennen.

Professioneel werken betekent immers, bijvoorbeeld, werken volgens een vooraf bepaalde werkwijze. Je bent altijd in staat om te verwoorden en te verantwoorden wat je doet en waarom je dat zo doet. Zelfreflectie en kritisch beschouwen maken daar deel van uit. Zo leer je en pas je je handelen aan als dat nodig is.

Een professionele aanpak van informeel samenwerken vraagt misschien om een andere houding en andere vaardigheden dan we gewend zijn. Zoals open staan voor de ideeën van de ouder en begrip en waardering hebben voor de rol van het gezin in het leven van een kind. Door begrip en waardering van de professional ontstaat er bij de ouder ruimte om echt naar de inzichten van de ander te luisteren. Zo kan informele samenwerking groeien waar het kind van profiteert. Ouders met jonge kinderen en een carrière in opbouw zitten in het spitsuur van hun leven. Zij hebben eerder herkenning, steun en bevestiging nodig dan theorieën en goedbedoelde adviezen.

Je beste bijdrage als professional aan de informele samenwerking met ouders is volgens mij de bereidheid om je eigen kennis en ervaring, als het ware belangeloos, aan de ouder ter beschikking te stellen. Je op één na beste bijdrage aan de samenwerking is dat je een uitnodigende houding hebt naar de ouder om zijn of haar kennis en ervaring ook met jou te delen. Alle kennis over en ervaring met het kind is van waarde, als je bereid bent van elkaar te leren. Professionalisering in kinderopvang en onderwijs is niet alleen maar een zegen. Naarmate de professional steeds professioneler wordt, kan de afstand tussen ouder en professional steeds groter worden. En dat maakt informele samenwerking moeilijker. De balans vinden, steeds opnieuw, tussen een professionele houding en een informele benadering, is wat mij betreft de opdracht voor de professional.

Dialogo wil het (informele) samenwerkingsproces tussen ouders en beroepskrachten ondersteunen, in de vorm van trainingen, workshops en lezingen en bij voorkeur met gemengde groepen van ouders en beroepskrachten samen. www.dialogo.pro

Ans Vermeulen juni 2018

Delen stellen we op prijs

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.